در گویش میمه ای کنونی لغاتی یافت می شود که در زبان های فارسی باستان از جمله اوستایی و خود فارسی باستان با اندک تفاوتی به کار گرفته می شده اند .

لفظ میمه به هر صورت که ادا گردد تحقیقا هم ریشه ی کلمات ( می به لفظ فارسی میانه یعنی می ) و مو به لفظ میانه است. (می در نزد زردشتیان دارای اهمیت مذهبی بوده است . این نکته و رسومات دیگری نظیر : آب و جارو زنی درب منازل و لذت بردن از آتش طبیعی و جمع شدن دور آن و احترام به روشنایی و بر گذاری برخی مراسم کهن که هنوز گاه گاهی انجام می شود و بالاخره مقدس دانستن گندم که یادآور گفته ی زردشت است که می گفت : (هر کس گندم بکارد تخم راستی می افشاند ) رابطه ی تاریخی مردم این منطقه را با مردم عهد باستان نشان می دهد .

نام برخی از محل ها در منطقه حکایت از کهن بودن آن دارد. از جمله نام روستاهای ویو و موته و ونداده و ازان که شرح مختصری از آن ها ذکر می شود :

1)      ویو : نام محلی زیادآباد است که روستایی است در مغرب میمه . شباهت اسمی این روستا نیز با واژه اوستایی (vayu) که ایزد باد است قابل توجه است .

2)      موته : در شمال غربی میمه واقع است و در یکی از معادن کوچک آن مشهور به معدن چشمه خاتون طی حفاری های اخیر سفال هایی به قدمت بیش از یک هزار سال کشف گردیده است و مردم موته از نژاد عرب هستند.

3)      ونداده : روستایی در جنوب میمه که شباهت اسمی این روستا با قسمتی از اوستا به نام وندیداد شایان توجه است . از نقطه نظر تاریخی گویش مردم این روستا کهنگی و قدمت خود را حفظ کرده و به جرات میتوان گفت لهجه ای اصیل از گویش رایجی است .

4)      ازان : روستایی در جنوب غربی میمه که امامزاده سیده صالحه خاتون (س) از خواهران امام رضا (ع) در این روستا واقع است و قدمت اسمی و تاریخی این روستا به اوایل اسلام باز می گردد در مسجد قدیمی در شمال این روستا سکه هایی که قدمت ضرب آن به خلافت عمر می رسیده کشف گردیده .

5)      زبان مردم منطقه از زبان های مرکزی ایران است که از دوره هخامنشی در سطح وسیعی پراکندگی پیدا کرده است .  از این رو همان قدر که اشتراک زبانی میمه با ابیانه و جوشقان باعث اهمیت است با ستانی بودن فرهنگ و سنت و رسوم این مناطق دارای اهمیت زیادی است . بنا بر این ساده لوحانه است که لفظ میمه را لفظ نوین دانسته .

در نزد زردشتیان یکی از مراسم مهم و سالانه که چیزی نظیر مراسم حج مسلمانان است مراسم عید چک چک است این مراسم  سالیانه در 25 مرداد تا 10 شهریور برگزار می شود و به حدی مهم است که می توان ان را کنگره ی جهانی زردشتیان دانست. زیرا از تمامی کشور ها پیروان ایین زردشت در محلی به نام چک چک در یزد گرد هم می ایند و مراسم ویژه ای برگزار می کنند در این مراسم مذهبی یکی از اتفاقات مهم برای قبولی طاعات همان نوشیدن می مه است یعنی از بهترین می در این مراسم استفاده می کنند و چیزی نظیر غسل تعسیر مسیحیان به قرب الله در نزد زردشتیان نوشیدن می است تا به قرب الله خود برسند پس وجه تسمیه ی میمه با ان چه تاریخ ایران و ایین زردشت نشان می دهد مشخص می گردد وجود بزرگراه سراسری کشور منطقه میمه را در حکم گذر گاهی چند سویه قرار داده و همین نکته در رشد فرهنگی وسیاسی و اجتماعی و اقتصاد افراد تاثیر بسزایی داشته و باعث تغییراتی در زبان و فرهنگ مردم میمه نسبت به جوشقان قالی گردیده است .در کتاب تاریخ باستان از قول مولر زبان شناس اروپایی که ایرنی بودن این زبان را ثابت نموده می نویسد : ریشه ی اصلی زبان های متوسط مردمان ایران دو زبان اصلی است و یکی پهلوی ساسانی که در جنوب غربی ایران متداول و زبان رسمی ساسانیان به شمار می رفته و دیگری زبانی که در آغاز دانشمندان آن را لغت کلدانی پهلوی می نامیدند و این لغت را پهلوی اشکانی که زبان رسمی در بار پارت بوده باید نامید .

شاید زبان میمه ای مانند زبان اوستایی و کردی سه هزار سال پیش از میلاد به وسیله ی آریایی ها مکالمه می شده و بعد ها تغییراتی یافته یا شاید در دوره ی هخامنشی در دوره پارت مورد استعمال بوده .

زبان مادی اوستایی و پهلوی دری و سانسکریت هر سه زبان مشترک آریایی ها بوده است و اشتراک زبان میمه و زبان مردم جهرم را بر اساس اسناد تاریخی در زمان هخامنشی  می توان تصور کرد چرا که هنوز نام پسران و دختران اهالی با اسامی مادی گذاشته می شود . مانند : هوشنگ . بهمن . جمشید . فریدون . اردشیر . آذر . فرنگیس . ناهید و آناهیتا . مطالعه تاریخی زبان شناسی نشان می دهد زبان میمه از فارسی باستان و اوستایی ریشه گرفته و بعد با زبان پهلوی در هم آمیخته و سپس در دوره ی فارسی نو همراه با آن توسعه یافته و به زبان حال رسیده است .

ادبیات عامیانه یکی از رشته های جدید است که محققین و مورخین از این رشته توانسته اند تحقیقات عمیق اجتماعی و نژادی و ادبی در باره ی اقوام مختلف انجام دهند وبا برسی همین آثار خط سیر مهاجرت های ملل قدیم را تعیین نموده و از زبان و آداب و سنن آن ها اطلاعات تاریخی ذی قیمتی به دست آورند .

گرد آوری آثار ادبیات عامیانه هر مملکت شهر و روستا یکی از اساسی ترین کارهایی است که بایستی هر چه زودتر به آن پرداخت . زیرا با توسعه ی روزافزون وسایل ارتباط جمعی و کتب و روزنامه ها و بالا رفتن سطح معلومات و فرهنگ عمومی مسلما طولی نخواهد کشید که آداب و سنن گذشته متروک شده و از لهجه ها و لغات و افسانه های قدیمی اثری بر جای نماند . به نظر اینجانب می توان با جمع آوری لغات و اصطلاحات گویش محلی و رواج فرهنگ استفاده از این لغات تا حدی از زوال و انحطاط آن جلوگیری نمود.

یکی از فرهنگ های قدیمی فرهنگ برهان قاطع است . در این کتاب لغات هجده لهجه ایرانی را می توان دید تعدادی از لغات محلی میمه ای با جزئی اختلاف در این کتاب دیده می شود که متاسفانه اغلب این لغات امروز از محاورات مردم حذف گردیده است .

                                           محقق : مهدی یعقوبیان